Sátántangó

Eg hadde ikkje eit brennande engasjement for å sjå Sátántangó. Men eg har tenkt på han i mange år. Den ungarske regissøren Béla Tarr laga filmen i 1994, basert på ein roman av László Krasznahorkai. Han er filma i svart-kvitt og varer i over sju timar. Det gjorde han til ei utfordring meir enn eit ønske.

Handlinga følger innbyggarane i ein liten ungarsk landsby som må handtere konsekvensane av kommunismens fall. Fabrikken som var inntektskjelda i bygda har stengt. Dei vaksne ventar på ei pengeutbetaling i kjølvatnet av nedlegginga. Irimiás, ein tidlegare innbyggar dei trudde var død, dukkar opp att. Han lokkar dei til å danne eit kollektiv med han. Filmen er strukturert i tolv kapittel som går fram og tilbake i tid.

Dette er langsame saker. Filmen er bygd opp av nøye koreograferte tidsutsnitt. Men det fall ikkje i smak. Eg brukte over ei veke på å sjå han. Det seier kanskje like mykje om meg som om filmen, men opplevinga var utmattande. Premisset og skildringane av eit samfunn i oppløysing har noko ved seg, men Béla Tarr strekker kvar scene ut langt over det som eg meiner er nødvendig. Ein lege som trakkar rundt i regnet. Folk som går over sølete vegar. Ein dans som varer og varer i kanskje eit kvarter. Det kan vere ei hensikt bak lengda, ein måte å formidle stagnasjon og håpløyse på, men det gjorde ikkje opplevinga betre for meg.

Stykkvis er det delar av filmen som er gode. Det finst scener som treffer, der det skjer noko meir enn berre venting. Men desse augneblikka kjem med så lange mellomrom at dei ikkje held på interessa. Med ei konvensjonell lengde kunne han ha truffe meg betre. Hadde Béla Tarr fått dette ned til 90 minuttar eller mindre kunne han ha fram det same utan at filmen tapte noko vesentleg.

Sjølv ein langt meir begeistra omtale på If You Want the Gravy… (ifyouwantthegravy.wordpress.com) stiller spørsmål ved om filmen treng over sju timar. Skribenten meiner somme lange, nesten stilleståande bilete ikkje tilfører nok, men finn heilskapen fascinerande og imponerande. Der ligg nok skilnaden mellom oss. Eg ser òg handverket og ambisjonane, men dei held ikkje interessa mi oppe lenge nok til å vege opp for lengda.

I ettertid var alt anna eg såg bra til samanlikning. Det er ikkje nødvendigvis fordi Sátántangó er ein elendig film. Han er tydeleg på sitt vis. Og eg trur Béla Tarr visste kva han dreiv med. Det er heller noko ved sjølve erfaringa som slo meg ut. Sju timar med dette tempoet gjer at filmen går frå å vere eit kunstverk til å bli ei prøve i utholdenheit. Eg har respekt for ambisjonane, men det forandrar ikkje det at filmen ikkje fungerte for meg.

Kanskje er dette ein film som krev ei anna tilnærming enn den eg hadde. Kanskje burde eg ha sett han på kino? Men slik eg såg han, spreidd over ei veke i heimen, vart opplevinga fragmentert og slitsam. Sjølv om eg tykker eg kom godt inn i han i stundene eg sat meg ned. Når eg var ferdig, var det ikkje med ei kjensle av at eg hadde sett noko viktig, men heller at eg hadde kome meg gjennom noko eg eigentleg ikkje trong å sjå. Slik er livet som filminteressert. I blant vil eg utfordre meg sjølv for å vere innom ei breidde av filmar. Det gjer at eg set pris på og får tålmod til å sjå andre gode filmar som kanskje òg kan vere langsame.